1. Nguồn gốc loài trâu
Thuần hóa bò sát Việt Nam bắt đầu từ bò sát rừng, thuộc nhóm bò sát sống ở đầm lầy. Bò sát rừng sinh sống tại khu vực Đông Nam Á, nơi có khí hậu nhiệt đới gió mùa thấp ẩm và là tổ tiên của các loài bò sát nhà. Hiện nay, chúng vẫn còn sinh sống tại miền Trung Việt Nam. Bò sát đã được thuần hóa khoảng 5-6 ngàn năm trước đây, cùng với sự phát triển nông nghiệp lúa nước. Người Việt cổ đã tôn sùng chúng để hỗ trợ cho việc cày cấy và huấn luyện bò sát.
2. Khái niệm về loài trâu
Xuất phát từ trâu rừng thuần hóa, Trâu Việt Nam (Bubalus bubalis) là một loại trâu sống trong môi trường đầm lầy và có phạm vi phân bố khắp nơi trên lãnh thổ Việt Nam. Trong số đó, giống trâu Langbiang nổi tiếng được tìm thấy ở Tây Nguyên, trong khi giống trâu Ngố phổ biến tại các vùng Yên Bái và Tuyên Quang.
3. Đặc điểm chung của loài trâu
Động vật thuộc họ thú là trâu, thường có màu da đen và cả cơ thể được phủ bởi lớp lông dày. Làn da của trâu rất dày với lông giống như chiếc áo choàng, tạo nên một bộ áo đẹp che giấu một lớp mỡ căng bóng. Đuôi dài của trâu thường được dùng để đuổi ruồi và muỗi. Đôi tai dài của nó giúp nó nghe rõ tiếng động xung quanh. Sừng trên đầu của trâu là một trong các cách để người nông dân nhận biết tính cách của nó. Trâu có đôi sừng dài hình lưỡi liềm giúp nó làm dáng và tự vệ trước kẻ thù. Đặc biệt, trâu không có hàm răng trên, do đó nó phải nhai lại thức ăn. Trâu có cách ngủ đặc biệt, khi nó gập hai chân trước vào trong và ngủ với đầu ghé lên đó.
Hàng năm, trâu chỉ sinh ra một hoặc hai lứa, mỗi lứa chỉ có một con. Chúng nuôi con bằng sữa được tiết ra từ tuyến vú. Con trâu được gọi là nghé, khi mới sinh nặng khoảng 22-25kg. Nghé có khả năng đứng thẳng và mở mắt sau vài ngày. Hơn nữa, chúng có thể đi lại theo mẹ. Nghé tăng trưởng rất nhanh và sừng mới mọc dần khi chúng lớn lên. Tuy nhiên, một số bộ phận bên ngoài của chúng khác với mẹ trâu.
4. Phân bố của loài trâu
Với toàn bộ số lượng con trâu trên thế giới, 95% là loài trâu bản địa tại Châu Á và khoảng một nửa trong số này đang sinh sống tại Ấn Độ. Năm 1992, số lượng trâu trên toàn châu Á đã lên tới 141 triệu con. Trâu được nuôi để phục vụ cho việc cày ruộng, lấy thịt và sữa. Loại sữa gia súc có hàm lượng mỡ cao nhất chính là sữa trâu. Tại Châu Á, cả hai phân loài trâu sông và trâu đầm đều được sinh sống: trâu sông sinh sống ở những vùng cao như Nepal, trong khi trâu đầm phổ biến rộng rãi trên khắp các miền nhiệt đới.
Nhờ khả năng sản xuất mạnh mẽ và khả năng tiêu thụ thức ăn kém chất dinh dưỡng, loài trâu đã tồn tại thành công. Trong việc cày ruộng, trâu có thể kéo cày mạnh hơn bò (Bos taurus), đặc biệt là ở những vùng đất đai sâu. Vì vậy, có một câu tục ngữ phổ biến ở Việt Nam là: trâu yếu hơn bò khỏe.
