Trong cuộc sống thường ngày, tùy thuộc vào yếu tố tự nhiên tác động trực tiếp đến con người, động vật, vật thực mà có những biến đổi khác nhau. Sự biến đổi do tác động môi trường thường được nhận định là sự biến đổi của kiểu hình. Ngược lại sự biến đổi trong kiểu gen không phải do môi trường tác động chủ yếu thì đó chính là đột biến. Vậy thường biến là gì? Khái niệm, các đặc điểm, ý nghĩa và vai trò?
1. Thường biến là gì?
Thường biến sơ cấp thường được biết đến với định nghĩa là những biến đổi dưới tác động trực tiếp của môi trường dưới dạng kiểu hình phát sinh trong quá trình sống của cá thể. Khả năng biến đổi của biến số phụ thuộc vào cả môi trường và kiểu gen. Tuy nhiên, trong thực tế, yếu tố kiểu gen không ảnh hưởng đáng kể đến sự biến đổi và được coi là không thay đổi. Vì vậy, có thể khẳng định rằng, thường biến là những biến đổi về kiểu hình phát sinh trong quá trình sống của cá thể dưới tác động trực tiếp của môi trường.
Dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường tạo ra những biến đổi ở dạng kiểu hình phát sinh trong đời cá thể thì được biết đến với thuật ngữ là “thường biến”. Môi trường lẫn kiểu gen ảnh hưởng rất lớn đến sự biến đổi của thường biến. Tuy nhiên, yếu tố kiểu gen trên thực tế lại không ảnh hưởng quá nhiều đến sự biến đổi và được xem như không biến đổi. Chính bởi lẽ đó mà những biến đổi ở kiểu hình phát sinh trong đời cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường được xác định ở đây chính là thường biến.
Một trong những đặc điểm để nhận biết thường biến đó là việc biến đổi về kiểu hình trong thường biến và nó không biến đổi kiểu gen. Thường biến cũng được xác định là không có tính di truyền từ thế hệ bố mẹ sang các đời sau. Dự theo một hướng xác định của các loại thực vật hay động vật có thể dễ dàng nhận ra thường biến thông qua các biểu hiện đồng loạt này. Các biến đổi này ở trên mỗi cá thể khác nhau là do sự tác động của điều kiện môi trường ương ứng lên kiểu hình của cá thể.
Một kiểu biến đổi không gây ảnh hưởng đến chất lượng của cá thể, nó chỉ tác động đến kiểu hình bên ngoài đó đucợ xác định là thường biến. Chính nhờ vậy mà thường biến giúp các loại sinh vật thích nghi và thay đổi phù hợp với từng dạng môi trường. Đối với cả thực vật lẫn các loài động vật thì thường biến là kiểu biến đổi có lợi nhất trong quá trình sống của chúng. Biến đổi thường biến mang đến các ưu điểm và lợi ích hơn so với đột biến gây thay đổi gen.
Trê thực tế, thường biến thường được chia làm 3 loại bao gồm: Thường biến thích nghi hay thích ứng; Thường biến ngẫu nhiên; Thường biến kéo dài. Mỗi loại này thường có các nội dung cụ thể như sau:
+ Thường biến thích nghi hay thích ứng được biết đến là loại phổ biến nhất và cũng dễ bắt gặp nhất. Loại này được xác định là hiện tượng biến dị theo điều kiện tự nhiên không do hiện tượng di truyền từ đời cha mẹ. Đây được xác định là do đặc tính thích nghi sao cho phù hợp với điều kiện sống của sinh vật và được bắt gặp nhiều nhất trong ba loại.
+ Thường biến ngẫu nhiên được xác định là loại sinh ra không do các tác động vậy lý hay hóa học nào của môi trường sống gây ra. Đối với loại này sẽ gây ra các kiểu hình có đặc điểm giống như các giống đột biến.
+ Thường biến kéo dài được xác định là dạng biến dị không di truyền được qua một vài thế hệ theo xu hướng ngày càng giảm. Sự biến đổi mà được kéo dài của loại này không thể hiện ngay sự biến đổi mà được kéo dài qua một vài thế hệ mới thấy rõ được sự khác biệt.
Thường biến xuất hiện khi có sự biến đổi các quá trình sinh lí sinh hóa trong tế bào. Điều này dẫn đến từ sự thay đổi của điều kiện môi trường.
Đối với mỗi một cá thể thừng biến sẽ thay đổi kiểu hình và kiểu gen. Sự thay đổi này là do điều kiện của môi trường tự nhiên tác động đến chúng. Khiến các cá thể này phải thay đổi để có thể thích nghi với điều kiện môi trường tự nhiên. Kiểu gen được xác định là có mức phản ứng rộng là các kiểu gen chịu ảnh hưởng nhiều của điều kiện môi trường. Ngược lại thì các kiểu gen kiểu gen ít chịu ảnh hưởng của điều kiện môi trường sẽ có mức phản ứng hẹp. Kiểu gen quy định giới hạn năng suất cây trồng hay vật nuôi.
Trong giới hạn của mức phản ứng do kiểu gen quy định, kĩ thuật quyết định năng suất cụ thể của giống. Tác động của giống và biện pháp kĩ thuật sẽ quyết định năng suất.
Bên cạnh việc thường biến xảy ra ở các cá thể là động vật và thực vật thì thường biến cũng được bắt gặp ở con người. Mà điển hình dễ bắt gặp nhất ở thường biến đó chính là người có thể biểu thị thông qua việc cùng ở dưới một môi trường nhưng có người da trắng và da đen, da vàng.
2. Các đặc điểm của thường biến:
Thường biến chỉ làm thay đổi kiểu hình và không làm thay đổi kiểu gen, thường biến không di truyền từ bố mẹ sang các thế hệ sau. Có thể dễ dàng nhận ra các biến số thông qua các biểu hiện đồng thời theo một hướng xác định của thực vật hoặc động vật. Các biến dị này tương ứng với điều kiện môi trường ảnh hưởng đến kiểu hình của cá thể. Thường biến là loại biến đổi không ảnh hưởng đến chất lượng cá thể mà chỉ ảnh hưởng đến kiểu hình bên ngoài. Nhờ đó, thường xuyên thay đổi giúp sinh vật thích nghi và thay đổi phù hợp với từng loại môi trường. Loại chuyển đối này có lợi cho cả thực vật và động vật. Đột biến gen mang lại những ưu điểm và lợi ích hơn so với đột biến làm thay đổi gen.
Thường biến có các đặc điểm như sau:
– Không di truyền. Và đặc điểm này của thường biến được xác định là một đặc điểm khác giữa thường biến và đột biến, khi đột biến cho thể di truyền được cho thế hệ sau thì thường biến lại không.
– Tương ứng với điều kiện môi trường dẫn đến biến đổi đồng loạt theo một hướng xác định.
– Không liên quan đến biến đổi kiểu gen.
– Thường biến có đặc điểm là những biến đổi ở kiểu hình phát sinh trong đời cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường.
– Thường biến có đặc điểm là là những biến đổi kiểu hình và không biến đổi trong vật chất di truyền (ADN và NST).
– Thường biến diễn ra đồng loạt, có định hướng, tương ứng với các điều kiện ngoại cảnh.
– Giúp cho sinh vật có thể thích nghi với điều kiện môi trường thay đổi sẽ được xác định là mặt lợi của thường biến. Đây cũng là một đặc điểm khác với đột biến khi mà đột biến lại hầu như có hại cho sinh vật, gây biến đổi gen biến đổi kiểu hình.
– Thường biến không là nguồn nguyên liệu cho quá trình chọn lọc tự nhiên và chọn giống.
3. Ý nghĩa của thường biến:
Thường biến sảy ra sẽ đem lại các ý nghĩa sau:
– Thường biến sảy ra sẽ giúp thực vật và động vật thích nghi với môi trường luôn thay đổi, có lợi cho bản thân sinh vật.
– Thường biến được biết đến là không di truyền các tính trạng xấu sang dòng F2.
– Thường biến được biết đến là biến đổi vật chất di truyền, biến đổi kiểu hình, không biến đổi gen.
4. Vai trò của thường biến:
Nhìn chung, thường biến thường có lợi bởi những lý do như sau:
– Thường biến giúp thực vật và động vật thích nghi với môi trường luôn thay đổi, có lợi cho bản thân sinh vật. Thường biến trên thực tế là loại biến dị được diễn ra đồng loạt theo cùng một hướng xác định đối với một nhóm cá thể có cùng kiểu gen. Đồng thời, những cá thể này được sống trong một môi trường có điều kiện giống nhau.
– Thường biến không có yếu tố di truyền nên sẽ không ảnh hưởng đến các thế hệ sau, đây là một lợi ích của thường biến so với đột biến.
– Biến đổi vật chất di truyền, biến đổi kiểu hình, không biến đổi gen. So sánh thường biến với đột biến cũng chỉ ra rằng thường biến không di truyền do không biến đổi kiểu gen. Tuy nhiên, nhờ có sự thay đổi của thường biến mà cơ thể nhận được sự linh hoạt hơn trong phản ứng về kiểu hình. Đồng thời, nó còn giúp đảm bảo sự thích ứng trước những thay đổi nhất thời hoặc theo chu kỳ tự nhiên của môi trường.
Một loại biến dị được diễn ra đồng loạt theo cùng một hướng xác định đối với một nhóm cá thể có cùng kiểu gen thì được xác định là thường biến. Thường biến có vai trò rất quan trọng để các cá thể có thể sống trong một môi trường có điều kiện giống nhau.
Thường biến sẽ không gây nên những tác động xấu bởi vì các biến đổi này trong thường biến sẽ tương ứng với điều kiện môi trường bên ngoài.
Bên cạnh đó, so sánh thường biến với đột biến cũng chỉ ra rằng thường biến không di truyền do không biến đổi kiểu gen. Tuy nhiên, nhờ có sự thay đổi của thường biến mà cơ thể nhận được sự linh hoạt hơn trong phản ứng về kiểu hình. Đồng thời, nó còn giúp đảm bảo sự thích ứng trước những thay đổi nhất thời hoặc theo chu kỳ tự nhiên của môi trường.
![](https://nhaxinhplaza.vn/wp-content/uploads/2023/03/270000-kien-truc-su-nguyen-van-sy.jpg)
Tôi là Nguyễn Văn Sỹ có 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế, thi công đồ nội thất; với niềm đam mê và yêu nghề tôi đã tạo ra những thiết kếtuyệt vời trong phòng khách, phòng bếp, phòng ngủ, sân vườn… Ngoài ra với khả năng nghiên cứu, tìm tòi học hỏi các kiến thức đời sống xã hội và sự kiện, tôi đã đưa ra những kiến thức bổ ích tại website nhaxinhplaza.vn. Hy vọng những kiến thức mà tôi chia sẻ này sẽ giúp ích cho bạn!