Câu hỏi ôn tập
1. Phân tích các biểu hiện của xu hướng nhân cách.
2. Tính cách là gì? Nêu cấu trúc của tính cách.
3. Tình bày đặc điểm các loại khí chất con người. Lấy ví dụ minh hoạ?
4. Cơ sở tự nhiên và điều kiện xã hội của năng lực.
5. Hãy phân biệt khái niệm nhân cách với các khái niệm con người, cá nhân, cá tính.
6. Phân tích các đặc điểm cơ bản của nhân cách.
7. Trình bày các kiểu loại và cấu trúc nhân Cách.
8. Phân tích các yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách.
Bài tập
1. Hãy xác định xem những đặc điểm nào được kể dưới đây là đặc trưng cho một cá thể, những đặc điểm nào dưới đây là đặc trưng cho một nhân cách? Và lí giải tại sao?
Tận tâm, thô lỗ, tốc độ phản ứng vận động cao, tốc độ lĩnh hội các kĩ xảo cao, khiêm tốn, ngay thật, mềm mỏng, bướng bỉnh, hay phản ứng, ít nhạy cảm với sự đánh giá của xã hội, linh hoạt, nhịp độ hoạt động nhanh.
2. Cột bên trái liệt kê các thuộc tính của một cá thể và của một nhân cách, còn cột bên phải liệt kê các dấu hiệu cơ bản của chúng. a) Hãy tìm những dấu hiệu ở cột bên phải đặc trưng cho những thuộc tính tương ứng ở bên trái. b) Những thuộc tính nào ở cột bên trái đặc trưng cho một cá thể, và những thuộc tính nào đặc trưng cho một nhân cách?
1. Lười biếng 2. Hưng tính cao 3. Tính cảm xúc cao 4. Tận tâm 5. Chín chắn 6. Cẩn thận. 7. Hay phản ứng 8. Tinh thần tránh nhiệm 9. Tính ỳ cao
10. Giả dối
1. Đặc trưng cho ý thức 2. Xác định xu hướng vi 3. Phản ánh quan hệ đ’ 4. Được thể hiện trong 5. Không thể đánh giá I 6. Phản ánh quan hệ đ
7. Không phụ thuộc vàc
3. Các trường phái tâm lý học khác nhau quan niệm một cách khác nhau về nguồn gốc tính tích cực của nhân cách.
Hãy chỉ ra những luận điểm dưới đây là của những trường phái nào? a. Nguồn gốc cơ bản của tính tích cực của nhân cách là ý hướng vô thức đã có sẵn đối với sự khoái cảm, nó quyết định mọi loại hoạt động sáng tạo có thể có của con người. b. Nguồn gốc cơ bản của tính tích cực của nhân cách là hệ thống các động cơ và thái độ có ý thức, được hình thành tuỳ thuộc vào các quan hệ xã hội và các điều kiện giáo dục. c. Nguồn gốc cơ bản của tính tích cực của nhân cách là những tác động văn hoá và xã hội, chúng hình thành nên ở con người một cách tự phát những kích thích vô ý thức nhất định; những kích thích này giúp cho con người thích ứng được với những đòi hỏi của xã hội.
4. Phân tích những luận điểm cơ bản của tâm lý học mácxít về sự hình thành nhân cách trong hai câu thơ của Hồ Chủ tịch:
Hiền dữ phải đâu là tính sẵn.
Phần nhiều do giáo dục mà nên. (Nửa đêm)
5. Trong những đặc điểm sau đây, đặc điểm nào thuộc về khí chất, thuộc về xu hướng, thuộc về tính cách và thuộc về năng lực: khiêm tốn, tài năng, cẩn thận, nhút nhát, nóng nảy ưu tư, có niềm tin, vẽ giỏi, hát hay, dễ thích nghi với môi trường mới, say mê nghề nghiệp, tính yêu cầu cao, hứng thú học tập.
6. Hãy xác định những nét tính cách nào dưới đây thể hiện: a) thái độ đối với người khác; bị thái độ đối với lao động; c) thái độ đối với bản thân: Tình cảm trách nhiệm Lòng trung thực Lòng nhân đạo Tính khiêm tốn Tính ích kỉ Tính sáng tạo Tính lười biếng Tính cẩn thận Tính kín đáo Tính quảng giao Tính hoang phí Tính tự cao 7. Hãy chỉ ra trong đoạn mô tả đặc điểm nhân cách dưới đây những chi tiết nào thể hiện các nét tính cách, những chi tiết nào thể hiện các thuộc tính của khí chất? Tại sao?
Quyên lên 8 tuổi. Bé là một em gái hoạt bát, yêu đời, sôi nổi, tốt bụng nhưng hay tị nạnh, cố làm mình nổi bật trong tập thể để được mọi người khen. Em là người quảng giao, nhưng rất hay hờn giận. Em hứng thú với nhiều thứ, nhưng hứng thú của em không ổn định. chóng nguội đi. Em chú ý nhiều đến vẻ ngoài của mình: ngồi hàng giờ trước gương, thay đổi các bím tóc thắt đi thắt lại chiếc nơ… Em hoạt động tích cực trong tập thể nhưng nếu trong công tác chung phải phụ thuộc vào một bạn nào đó thì mất ngay sự hào hứng với công việc, trở nên bàng quan với mọi việc.
8. Hãy tìm hiểu tính cách của học sinh bằng trắc nghiệm Ayxencơ (H. J. Eysenck, 1964).
Vật liệu: Một bản in sẵn các câu hỏi của Eysenck (có thể làm cùng một lúc với nhiều học sinh, khi đó cần có nhiều bản câu hỏi in sắc) Tất cả có 57 câu hỏi sau đây:
1) Em (bạn) có thường xuyên bị lôi cuốn vào những cảm tưởng, những ấn tượng mới mẻ hoặc đi tìm nguồn cam xúc mạnh mẽ để giải buồn và làm cho mình phấn chấn lên không?
2) Em (bạn) có thường xuyên cảm thấy cần có những người ý hợp tâm đồng để động viên và an ủi mình không?
3) Em (bạn) là người vô tư, không bận tâm đến điều gì phải không?
4) Em (bạn) cảm thấy rất khó khăn khi phải từ bỏ những ý định của mình hoặc phải trả lời người khác chữ “không”phải không?
5) Em (bạn) có cân nhắc, suy tính trước khi hành động hay không?
6) Khi đã hứa làm một việc gì, em (bạn) có luôn luôn giữ lời hứa không? (bất kể lời hứa đó có thuận lợi với mình hay không?)
7) Em (bạn) thường hay thay đổi tâm trạng: lúc vui, lúc buồn Phải không?
8) Em (bạn) có hay nói năng, hành động một cách bột phát, vội vàng không suy nghĩ không?
9) Có khi nào em (bạn) cảm thấy mình là người bất hạnh mà không có nguyên nhân rõ ràng không?
10) Em (bạn) có thể xếp mình vào loại người không bao giờ phải lúng túng, ấp úng, mà luôn luôn sẵn sàng đối đáp với mọi nhận xét hoặc bất chấp tất cả để tranh cãi đến cùng hay không?
11) Em (bạn) có cảm thấy rụt rè, ngượng ngùng khi muốn bắt chuyện với một bạn khác giỏi dễ mến chưa quen biết hay không?
12) Thỉnh thoảng em (bạn) có nổi nóng, tức giận phải không?
13) Em (bạn) có hành động một cách bồng bột, nông nổi hay không?
14) Em (bạn) có hay ân hận với những lời nói hay việc làm mà đáng lẽ không nên nói hay làm như
15) Em (bạn) thích đọc sách hơn là trò chuyện với người khác phải không?
16) Em (bạn) có dễ phật ý không?
17) Em (bạn) có thích thường xuyên có mặt trong nhóm, hội của mình không?
18) Em (bạn) hay có những ý nghĩ mà em (bạn) muốn giấu không cho người khác biết phải không?
19) Có đúng đôi khi em (bạn) là người đầy nhiệt tình với mọi công việc, nhưng cũng có lúc hoàn toàn chán chường, uể oải phải không?
20) Em (bạn) có thích thà rằng có ít bạn nhưng là bạn thân hay không?
21) Em (bạn) có hay mơ ước không?
22) Lúc người ta quát tháo em (bạn), thì em (bạn) cũng quát lại phải không?
23) Em (bạn) có thấy mình day dứt mỗi khi có sai lầm không?
24) Tất cả mọi thói quen của em (bạn) đều tốt và hợp với mong muốn của em (bạn) phải không?
25) Em (bạn) có khả năng làm chủ được tình cảm của mình và hoàn toàn vui vẻ trong các buổi họp phải không?
26) Em (bạn) có cho mình là người nhạy cảm và dễ hưng phấn không?
27) Người ta có cho em (bạn) là người hoạt bát, vui vẻ không?
28) Sau khi làm xong một công việc quan trọng nào đó, em (bạn) có thường hay cảm thấy mình có thể làm được việc đó tốt hơn không?
29) Trong đám đông em (bạn) thường im lặng phải không?
30) Đôi khi em (bạn) cũng hay thêu dệt chuyện phải không?
31) Em (bạn) thường không ngủ được vì có nhiều ý nghĩ lộn xộn trong đầu phải không?
32) Nếu em (bạn) muốn biết một điều gì thì em (bạn) tự tìm lấy trong sách báo chứ không đi hỏi người khác phải không?
33) Có bao giờ em (bạn) hồi hộp không?
34) Em (bạn) có thích những công việc đòi hỏi sự chú ý thường xuyên không?
35) Em (bạn) có hay run sợ không?
36) Nếu không bị kiểm tra thì em (bạn) có chịu mua vé tàu hay xe không?
37) Em (bạn) có thấy khó chịu khi sống trong một tập thể mà mọi người hay giễu cợt nhau không?
38) Em (bạn) có hay bực tức không?
39) Em (bạn) có thích những công việc phải làm gấp không?
40) Em (bạn) có hồi hộp trước một sự việc không hoặc có thể xảy ra không?
41) Em (bạn) đi đứng ung dung, thong thả phải không?
42) Có khi nào em (bạn) đến chỗ hẹn, hoặc đi làm, đi học muộn hay không?
43) Em (bạn) có hay thấy những cơn ác mộng
44) Có đúng em (bạn) là người thích nói chuyện đến mức không bao giờ bỏ lỡ cơ hội nói chuyện cả với những người không quen biết không?
45) Có nỗi đau nào đó làm em (bạn) lo lắng không?
46) Em (bạn) có cảm thấy mình rất hạnh phúc nếu như trong một thời gian đài không được tiếp xúc rộng rãi với mọi người không?
47) Em (bạn) có thể gọi mình là người dễ xúc động, dễ phản ứng không?
48) Trong số những người quen, có người mà em (bạn) không ưa thích một cách công khai phải không?
49) Em (bạn) có cho mình là người hoàn toàn tự tin không?
50) Em (bạn) có dễ phật ý khi mọi người chỉ ra những lỗi lầm của mình trong công tác hay các thiếu sót riêng tư của mình hay không?
51) Em (bạn) cho rằng khó có được niềm vui
52) Cảm giác thấp kém hơn người khác có làm em (bạn) khó chịu không?
53) Em (bạn) có dễ dàng làm cho nhóm bè bạn của mình đang buồn chán trở nên sôi nổi, vui vẻ được không?
54) Em (bạn) có thường hay nói về những điều mà em (bạn) chưa hiểu kĩ không?
55) Em (bạn) có lo lắng về sức khoẻ của mình không?
56) Em (bạn) có thích trêu chọc người khác không?
57) Em (bạn) có bị mất ngủ không?
Cách tiến hành: Bảo học sinh ghi tên, tuổi, lớp học của mình vào đầu tờ phiếu, sau đó đọc kĩ 57 câu hỏi ghi trong tờ phiếu. Nếu thấy điều nào đúng với bản thân mình thì ghi dấu “+” ở trước số thứ tự của câu hỏi đó, còn nếu điều nào không đúng với bản thân thì ghi dấu “-” ở trước số thứ tự của câu hỏi tương ứng. Hãy trả lời một cách trung thực. không bỏ quãng. Gặp các câu không quen thuộc hãy cứ trả lời theo cách nghĩ của mình. Hãy trả lời theo những ý nghĩ nảy sinh trong đầu trước tiên (chú ý tốc độ trả lời: 2 – 3 câu trong 1 phút).
Cách chấm điểm: a) Cho mỗi câu 1 điểm, nếu những câu hỏi sau đây trả lời là có (“+,): 1,3, 8, 10, 13, 17, 22, 25, 27, 39, 44, 46, 49, 53, 56. Cho mỗi câu 1 điểm, nếu những câu hỏi sau đây trả lời là không (“-“): 5, 15, 20, 29, 32, 34, 37, 41,51. b. Cho mỗi câu 1 điểm, nếu các câu hỏi sau đây trả lời là có (“+,); không cho điểm nào nếu trả lời là không (“-“): 2, 4, 7, 9, 11, 14, 16, 19, 21,23, 26, 28, 31, 33, 35, 38, 40, 43, 47, 50. 52, 55, 57. c Cho mỗi câu 1 điểm, nếu các câu hỏi sau đây trả lời là có (“+”): 6. 24, 36. Cho mỗi câu 1 điểm, nếu các câu hỏi sau đây trả lời là không (“-“): 12, 18, 30, 42. 48. 54.
Cách đánh giá: Để tìm hiểu tình cách, thì chỉ cần sử dụng các điểm số thuộc mục a và c trên đây thôi.
Các điểm số thuộc mục c có chức năng kiểm tra “tính trung thực” của các câu trả lời. Nếu tổng số điểm của các câu hỏi trong mục này lớn hơn 4 thì có nghĩa là người trả lời không hoàn toàn trung thực với bản thân mình, và tờ phiếu trả lời của họ không có giá trị.
Các điểm số trong mục a nói lên mức độ hướng ngoại và hướng nội trong tính cách của người trả lời. Nếu tổng số điểm thuộc mục a lởn hơn 12 thì có nghĩa là người trả lời có tính cách hướng ngoại, còn nhỏ hơn 12 thì có nghĩa là họ có tính cách hướng nội.
9. Các ví dụ dưới đây nói về các năng lực, kĩ xảo hoặc tri thức của con người. Hãy chỉ ra những dấu hiệu đặc trưng cho năng lực và xác định xem những trường hợp nào nói về năng lực? a. Chiều dài cánh tay của võ sĩ b. Nguyện vọng muốn có công ăn việc làm thường xuyên. c. Sự hiểu biết rộng về một lĩnh vực nào đó. c. Óc quan sát thể hiện ở chỗ: con người có thể nhìn thấy một cách có hệ thống nhiều điều quan trọng đối với công tác, trong các sự vật hiện tượng hay bộ mặt của con người. d. Lực co của cơ tay. e. Một học sinh trình bày rất tốt một bài thơ đã được luyện tập với thầy giáo. f. Một người ghi nhớ nhanh chóng được hình dáng, màu sắc độ lớn của sự vật. g. Một người nhanh chóng nắm được các cử động, tư thế hành động mới. h. Một học sinh kể lại rất hay một bài học đã thuộc lòng. i. Tính yêu cầu cao. k. Một người phân biệt rất giỏi các mùi và ghi nhớ chúng một cách chính xác.
Tác phẩm, tác giả, nguồn
- Tác phẩm: Giáo trình Tâm lý học đại cương
- Tác giả: Nguyễn Xuân Thức (Chủ biên) – Nguyễn Quang Uẩn – Nguyễn Văn Thạc – Trần Quốc Thành – Hoàng Anh – Lê Thị Bừng – Vũ Kim Thanh – Nguyễn Kim Quý – Nguyễn Thị Huệ – Nguyễn Đức Sơn
- Nguồn: Nhà Xuất bản Đại học Sư Phạm, 2007
![](https://nhaxinhplaza.vn/wp-content/uploads/2023/03/270000-kien-truc-su-nguyen-van-sy.jpg)
Tôi là Nguyễn Văn Sỹ có 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế, thi công đồ nội thất; với niềm đam mê và yêu nghề tôi đã tạo ra những thiết kếtuyệt vời trong phòng khách, phòng bếp, phòng ngủ, sân vườn… Ngoài ra với khả năng nghiên cứu, tìm tòi học hỏi các kiến thức đời sống xã hội và sự kiện, tôi đã đưa ra những kiến thức bổ ích tại website nhaxinhplaza.vn. Hy vọng những kiến thức mà tôi chia sẻ này sẽ giúp ích cho bạn!